Demokrat Gazetesi’nde (1979-1980) Sinema Fikir Yazılarının ve Film Eleştirilerinin Ana Hatları

Ulaş Can Olgunsoy

doi:10.16878/gsuilet.1871646

TR EN FR

Demokrat Gazetesi’nde (1979-1980) Sinema Fikir Yazılarının ve Film Eleştirilerinin Ana Hatları

Öz

Bu çalışma, Türkiye’de 12 Eylül 1980 Askeri Darbesi’ne giden süreçte (Aralık 1979–Eylül 1980) yayımlanan Demokrat gazetesindeki sinema fikir yazıları ve film eleştirilerine odaklanmaktadır. İlgili dönemde sosyalist solun en kitlesel hareketlerinden biri olan Devrimci Yol ile yakın ilişkili olan gazetenin sayfalarında yer alan otuz iki sinema metni, nitel tematik analiz yöntemiyle incelenmiştir. Araştırmanın amacı, Demokrat gazetesinin sinemayı nasıl konumlandırdığını ve bu metinler aracılığıyla hangi ideolojik ve politik çerçeveyi kurduğunu ortaya koymaktır. Elde edilen bulgular, gazetenin sinemayı salt estetik bir alan olarak değil, sınıf mücadelesinin ideolojik ve politik bir aygıtı olarak ele aldığını göstermektedir. Yazılarda sansür, hukuki düzenlemeler ve ekonomik yapı eleştirilirken, Hollywood ve ticari sinemaya karşı kolektif üretime dayalı, toplumcu ve gerçekçi sinema anlayışlarının savunulduğu görülmüştür. Sonuç olarak bu araştırma, Demokrat gazetesi deneyimini, bir siyasi hareketin kültürel hegemonyaya müdahale aracı ve dönemin devrimci sinema arayışlarının somut bir tartışma mecrası olarak değerlendirmektedir.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Çalışma herhangi bir destek almamıştır.

Etik Beyan

Etik Kurul onayına gerek yoktur.

Teşekkür

Teşekkür edilecek bir kurum veya kişi bulunmamaktadır.

Main Features of Cinema Opinion Pieces and Film Criticism in Demokrat Newspaper (1979–1980)

Öz

This study examines cinema opinion pieces and film criticism published in Demokrat Newspaper during the period preceding the September 12, 1980 Military Coup in Turkey (December 1979–September 1980). Thirty-two cinema texts featured in the newspaper, which was closely associated with Devrimci Yol (Revolutionary Path) —one of the most massive movements of the socialist left at the time—were analyzed using the qualitative thematic analysis method. The research aims to reveal how Demokrat Newspaper positioned cinema and the ideological and political framework it constructed through these texts. The findings indicate that the newspaper treated cinema not merely as an aesthetic realm, but as an ideological and political apparatus of class struggle. It was observed that while censorship, legal regulations, and economic structures were criticized, collective production-based, social realist cinema approaches were advocated against Hollywood and commercial cinema. Consequently, this research evaluates the Demokrat Newspaper experience as a tool for a political movement to intervene in cultural hegemony and as a concrete medium for discussion regarding the revolutionary cinema quests of the period.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

This study received no financial support.

Etik Beyan

Ethics committee approval was not required for this study.

Teşekkür

There is no institution or individual to acknowledge.

Les Grandes Lignes des Articles de Réflexion et des Critiques de Films dans le Journal Demokrat (1979-1980)

Öz

Cette étude examine les articles de réflexion sur le cinéma et les critiques de films publiés dans le quotidien Demokrat durant la période précédant le coup d'État militaire du 12 septembre 1980 en Turquie (décembre 1979 – septembre 1980). Trente-deux textes figurant dans ce journal, étroitement lié au mouvement Devrimci Yol, ont été examinés par la méthode de l'analyse thématique qualitative. L'objectif est de révéler le positionnement du journal vis-à-vis du cinéma et le cadre idéologique qu'il établissait. Les résultats indiquent que le journal traitait le cinéma non comme un domaine purement esthétique, mais comme un appareil idéologique et politique de la lutte des classes. Tandis que la censure et l'hégémonie hollywoodienne étaient critiquées, des approches de cinéma réaliste social et de production collective étaient défendues. En conclusion, cette recherche évalue l'expérience du Journal Demokrat comme un outil d'intervention dans l'hégémonie culturelle et une tribune concrète pour le cinéma révolutionnaire de l'époque.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Alfatlı, A. (2014). Ali Alfatlı. C. Akçam (Ed.), Tarihle Söyleşiler 1 içinde (11-120). Ankara: Özgür Açılım.
Alpat, İ. (2008). Popüler Türkiye solu sözlüğü: Solun yüz yıllık öyküsü. Ankara: Dipnot Yayınları.
Arı, H. İ. (2015). Halil İbrahim Arı. C. Akçam (Ed.), Tarihle Söyleşiler 2 içinde (11-111). Ankara: Özgür Açılım.
Aykol, H. (2022). Bölüne bölüne büyümek: Türkiye’de sol örgütler. Ankara: Phoenix Yayınevi.
Belge, M. (2008). Türkiye’de sosyalizm tarihinin ana çizgileri. M. Gültekingil (Ed.). Modern Türkiye’de siyasi düşünce cilt 8: Sol içinde (19 – 48). İstanbul: İletişim Yayınları.
Bilgin, D. (23 Şubat 1980). “Demir Yol” ve sınıflar mücadelesi gerçeği. Demokrat, 60, 6.
Bora, T. (2017). Cereyanlar: Türkiye’de siyasi ideolojiler. İstanbul: İletişim Yayınları.
Boratav, K. (2022). Emperyalizm, sosyalizm ve Türkiye. İstanbul: Yordam Kitap.

Braun, V. & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101.
Çetinkaya, Y. (8 Mayıs 1980). Seksenlik delikanlı: Aleksi Medvedkin. Demokrat,135, 6.
Demirbilek, U. (2025). Günlük gazeteyle propaganda: Demokrat (1979 – 1980). Yayınlanmamış yüksek lisans tezi. Galatasaray Üniversitesi.
Devrimci Yol. (Nisan 1980). Halkın devrimci kültürünü yaratma yolunda: Fatsa Halk Kültür Şenliği. Devrimci Yol, 35, 6.
Erdoğan, N. (2008). Demokratik soldan Devrimci Yol’a: 1970’lerde sol popülizm üzerine notlar. M. Gültekingil (Ed.). Modern Türkiye’de siyasi düşünce cilt 8: sol içinde (262 – 274). İstanbul: İletişim Yayınları.
Ersan, V. (2014). 1970’lerde Türkiye solu. İstanbul: İletişim Yayınları.
Kaplan, H. (12 Ocak 1980a). Sinemada ne yapılmalı? Demokrat. 18, 6.
Kaptan, H. (23 Şubat 1980b). Genç Türk sineması için bunalımlı günler ve bir çözüm önerisi. Demokrat. 60, 6.
Kaptan, H. (29 Şubat 1980c). Rainer Werner Fassbinder'i tanıyor musunuz? Demokrat .66, 6.
Kaptan, H. (18 Şubat 1980d). Televizyona karşı mücadeleye giriş: TV yaşamın gerçek sorunlarını gizleyerek “düş dünyası” kuruyor. Demokrat. 55, 6.
Karadoğan, A. (2016). Yedinci Sanat aylık sinema dergisinde film eleştirisinin ana çizgileri. Kültür ve İletişim, 19(1)(37), 155-184.
Kaya Özçelı̇k, P. (2011). 12 Eylül’ü anlamak. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 66(1), 73-93.
Kepenek, Y. (2014). 12 Eylül'ün asıl “kestiği”. Mülkiye Dergisi, 34(268), 75-90.
Kerim, R. (12 Şubat 1980a). Bir filmde gözden kaçanlar ya da savaşın keyfi. Demokrat. 49, 6.
Kerim, R. (8 Mart 1980b). Gelişenler, gelişmişliklerinden korkarlar. Demokrat. 74, 6.
Kerim, R. (7 Şubat 1980c). Sinema yayınları istiyoruz. Demokrat. 44, 6.
Kerim, R. (15 Mart 1980d). Sinemamız doğum sancıları çekerken. Demokrat. 81, 6.
Kerim, R. (29 Şubat 1980e). Şovalye-Kovboy'un Son Uzay Macerası. Demokrat. 66, 6.
Kerim, R. (23 Ağustos 1980f). 23 Mayıs 1979 tarihli Sansür Tüzüğü Değişikliği'ne bir değinme. Demokrat. 242, 6.
Ketenoğlu, H. Y. (2015). Halil Yasin Ketenoğlu. C. Akçam (Ed.), Tarihle Söyleşiler 2 içinde (113-211). Ankara: Özgür Açılım.
Kuğay, K. D. (8 Mart 1980a). Latin Amerika Sineması. Demokrat. 74, 6.
Kuğay, K. D. (15 Ocak 1980b). Okurken Yazmak: Belgesel sinemanın yeri. Demokrat. 21, 6.
Müftüoğlu, O. (2014), Bostancıoğlu, A. (Ed.) Bitmeyen Yolculuk: Oğuzhan Müftüoğlu Kitabı, İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
Olgunsoy, U. C. (2026). Perdedeki mücadele: 1970’lerde Türkiye’de devrimci sinemanın stili. İstanbul: NotaBene Yayınları.
Öngören, M. T. (3 Nisan 1980). Televizyonda Sinema. Demokrat. 100, 6.
Pekdemir, M. (2014). Devrimcilik güzel şey be kardeşim. İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
Renklidere, Y. K. (28 Ocak 1980). Sinema sanatı ve işlevi. Demokrat. 34, 6.
Rıza, E. (30 Aralık 1979). Dip, Tatmin. Demokrat. 5, 6.
Rıza, E. (18 Ocak 1980a). İşçi Sınıfı Cennete Gider. Demokrat. 24, 6.
Rıza, E. (25 Ocak 1980b). Kıyamet (Apocalypse Now). Demokrat. 31, 6.
Rıza, E. (5 Ocak 1980c). Özgürlük Yolu (Freedom Road). Demokrat. 11, 6.
Savran, S. (2022). Türkiye’de sınıf mücadeleleri cilt I: 1908-1980. İstanbul: Yordam Kitap.
Simen, H. S. (2024). “The people’s power will be established with its own strong arms”: Creating a revolutionary culture in the 1970s Turkey through the case of Revolutionary Path. F. Bertuccelli (Ed.), Toward a cultural history of the Cold War in Turkey: Ideological dynamics, cultural production, media içinde (71–99). Roma: Sapienza Università Editrice.
Şerbetçioğlu, B. (3 Nisan 1980a). Büyük Umutlar. Demokrat. 100, 6.
Şerbetçioğlu, B. (15 Mart 1980b). Erkek Güzeli Sefil Bilo. Demokrat. 81, 6.
Şerbetçioğlu, B. (26 Mart 1980c). Ferhat ile Şirin. Demokrat. 92, 6.
Şerbetçioğlu, B. (24 Mayıs 1980d). Gözlemci ve sıcak bir film: Yusuf ile Kenan. Demokrat. 151, 6.
Şerbetçioğlu, B. (24 Nisan 1980e). Oscar ödülleri üzerine. Demokrat. 121, 6.
Şerbetçioğlu, B. (1 Mayıs 1980f). Sinemada çocuk sorunu ve İhsan Yüce'nin “Bebek” filmi. Demokrat. 128, 6.
W., Terry, G., Hayfield, N., Clarke, V., & Braun, V. (2017). Thematic analysis. C. Willig & W. S. Rogers (Ed.). The SAGE handbook of qualitative research in psychology içinde (17-36). Londra: SAGE Publications.
Teksoy, R. (26 Mart 1980a). Anayasamız ve sinema sansürü. Demokrat. 92, 6.
Teksoy, R. (15 Mart 1980b). Denizin kanı mı? Paranın Kiri mi? Demokrat. 81, 6.
Teksoy, R. (12 Şubat 1980c). İşletmeci sansürünü aşarak “istenmeyen” filmleri seyirciye ulaştırmalıyız. Demokrat. 49, 6.
Uğur, C. (10 Nisan 1980a). “Demir Yol”, Che Guevara, Yol Ayrımı ve Don Quichotte! Demokrat. 107, 6.
Uğur, C. (21 Mart 1980b). Türkiye sinemasının ilerici yapıtları batıda beğeni kazanıyor. Demokrat. 87, 6.
Ulusay, N. (26 Mart 1980). Hollywood'u tanımak gerekir. Demokrat. 92, 6.
Yaşlı, F. (2017). Türkçü faşizmden “Türk – İslam ülküsü”ne. İstanbul: Yordam Kitap.
Yetiş, M. (2012). Hegemonya. G. Atılgan & E. A. Aytekin (Ed.). Siyaset bilimi: Kavramlar, ideolojiler, disiplinler arası ilişkiler içinde (87-98). İstanbul: Yordam Kitap.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Gazetecilik, İletişim Çalışmaları, Radyo-Televizyon, Sinema (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Ulaş Can Olgunsoy ^*
0000-0002-1833-5816
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

29 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

25 Ocak 2026

Kabul Tarihi

25 Mayıs 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Sayı: 44

DOI

https://doi.org/10.16878/gsuilet.1871646

IZ

https://izlik.org/JA64EB23HB

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Olgunsoy, U. C. (2026). Demokrat Gazetesi’nde (1979-1980) Sinema Fikir Yazılarının ve Film Eleştirilerinin Ana Hatları. Galatasaray Üniversitesi İletişim Dergisi, 44, 89-114. https://doi.org/10.16878/gsuilet.1871646

AMA

1.Olgunsoy UC. Demokrat Gazetesi’nde (1979-1980) Sinema Fikir Yazılarının ve Film Eleştirilerinin Ana Hatları. Galatasaray Üniversitesi İletişim Dergisi. 2026;(44):89-114. doi:10.16878/gsuilet.1871646

Chicago

Olgunsoy, Ulaş Can. 2026. “Demokrat Gazetesi’nde (1979-1980) Sinema Fikir Yazılarının ve Film Eleştirilerinin Ana Hatları”. Galatasaray Üniversitesi İletişim Dergisi, sy 44: 89-114. https://doi.org/10.16878/gsuilet.1871646.

EndNote

Olgunsoy UC (01 Haziran 2026) Demokrat Gazetesi’nde (1979-1980) Sinema Fikir Yazılarının ve Film Eleştirilerinin Ana Hatları. Galatasaray Üniversitesi İletişim Dergisi 44 89–114.

IEEE

[1]U. C. Olgunsoy, “Demokrat Gazetesi’nde (1979-1980) Sinema Fikir Yazılarının ve Film Eleştirilerinin Ana Hatları”, Galatasaray Üniversitesi İletişim Dergisi, sy 44, ss. 89–114, Haz. 2026, doi: 10.16878/gsuilet.1871646.

ISNAD

Olgunsoy, Ulaş Can. “Demokrat Gazetesi’nde (1979-1980) Sinema Fikir Yazılarının ve Film Eleştirilerinin Ana Hatları”. Galatasaray Üniversitesi İletişim Dergisi. 44 (01 Haziran 2026): 89-114. https://doi.org/10.16878/gsuilet.1871646.

JAMA

1.Olgunsoy UC. Demokrat Gazetesi’nde (1979-1980) Sinema Fikir Yazılarının ve Film Eleştirilerinin Ana Hatları. Galatasaray Üniversitesi İletişim Dergisi. 2026;:89–114.

MLA

Olgunsoy, Ulaş Can. “Demokrat Gazetesi’nde (1979-1980) Sinema Fikir Yazılarının ve Film Eleştirilerinin Ana Hatları”. Galatasaray Üniversitesi İletişim Dergisi, sy 44, Haziran 2026, ss. 89-114, doi:10.16878/gsuilet.1871646.

Vancouver

1.Ulaş Can Olgunsoy. Demokrat Gazetesi’nde (1979-1980) Sinema Fikir Yazılarının ve Film Eleştirilerinin Ana Hatları. Galatasaray Üniversitesi İletişim Dergisi. 01 Haziran 2026;(44):89-114. doi:10.16878/gsuilet.1871646