Un film, une capitale comme vitrine de la République : Ankara, le cœur de la Turquie

Özgür Adadağ

doi:10.16878/gsuilet.324246

TR FR EN

Cumhuriyet’in Vitrini Olarak Bir Film, Bir Başkent: Türkiye’nin Kalbi Ankara

Öz

1933 yılında, Cumhuriyet’in on yıllık kazanımlarını ve Türkiye’nin yeni başkentini tanıtmak için Türk hükümetinin desteği ile Rus sinemacılar tarafından Türkiye’nin Kalbi Ankara adlı film çekilir. Film, Türkiye-Sovyetler Birliği yakınlaşmasının ürünüdür ve bu durum filmin içeriğine yansıdığı gibi gösterim sürecini de belirler, zira 1934 yılındaki kısa süreli gösterimi sonrası 2000’li yıllara kadar geniş kitlelere ulaşamaz. Filmin hangi sebeplerle ve siyasal ortamda çekildiğinin ve birinci el kaynaklardan hareketle filmin gösterim sürecinin ortaya koyulacağı bu çalışma ile amaçlanan ulusal ve uluslararası siyasetin bir filmin kaderini nasıl belirlediğine ve Cumhuriyet tarihinde sinema siyaset ilişkisine ışık tutmaktır. Bu çalışma bize bir yandan 1930’lu yılların yaygın ifadesiyle “yeni Türkiye”nin kendisini ülke içi ve dışında tanıtma çabasında sinemanın kullanımının sınırlı kaldığını, diğer yandan aynı filmin farklı dönemlerde ve birbirinden farklı siyasal eğilimler tarafından farklı siyasal söylemleri meşrulaştırmak için malzeme olarak kullanılabildiğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Un film, une capitale comme vitrine de la République : Ankara, le cœur de la Turquie

Öz

En 1933, afin de commémorer le dixième anniversaire de la proclamation de la République de Turquie et aussi afin d’exposer sa nouvelle capitale, un film, intitulé Ankara, le cœur de la Turquie (Türkiye’nin Kalbi Ankara), est réalisé par un groupe de cinéaste soviétique avec le soutien du gouvernement turc. Après une première représentation en 1934, ce film qui est le fruit du rapprochement turcosoviétique disparait rapidement des affiches jusqu’aux années 2000. Ce film, de par son origine, sa mise en scène, ses vues, son discours et de par l’histoire de sa projection tout au long de la période républicaine nous permet de voir, d’une part, le décalage entre le désir des dirigeants kémalistes d’assurer la promotion de la « nouvelle Turquie » et la mise en pratique de cet objectif, et d’autre part, le lien étroit entre cinéma et politique, relation qui a une histoire aussi ancienne que l’existence du cinéma.

Anahtar Kelimeler

A Film, A Capital as a Showcase of the Republic: Ankara, the Heart of Turkey

Abstract

The film entitled Ankara, the Heart of Turkey was shot by the Russian filmmakers with the support of the Turkish Government in 1933 to tell about the decennial achievements of the Republic and to present the new capital of Turkey. This study, that puts forward the political context and the reasons behind the shooting of the film and reveals its projection process through primary resources, aims to shed light on how national and international politics determine the destiny of a film and the cinemapolitics relationship within the history of the Republic. This study shows that the use of cinema remained limited in the presentation attempts of the “New Turkey”, a broadly used term of the 1930s, at home and abroad, and at the same time it shows that the same film can be used as a material to justify the different political discourses in different periods by different political tendencies.

Keywords

Kaynakça

5. Ankara Uluslararası Film Festivali Kataloğu. (1993). Ankara: Dünya Kitle Araştırma Vakfı.
Adadağ, Ö. (2016). Le cinéma, outil d’éducation et d’enseignement de la révolution sous le régime du parti unique en Turquie. Revue des mondes musulmans et de la Méditerranée, 139, 177-192. Akşam. (2 mai 1933). 4.
Akşam. (24 avril 1934a). 4.
Akşam. (26 avril - 25 mai 1934b).
Anonyme. (15 décembre 1933). ‘Yeni Türkiye’ Filmi hazırlanıyor. Ekran. Sinema Mecmuası, (3), 5.
Anonyme. (25 avril 1934). Ankara Türkiyenin kalbidir. Holivut, (18), 12.
Adil, F. (2 mai 1934a). Ankara, Türkiye’nin Kalbi! Holivut, (19), 3 et 12.
Adil, F. (22 août 1934b). Nihayet istediğim gibi bir film çevrilecek. Holivut, (35), 3.

Adil, F. (5 décembre 1967). Ankara Türkiye’nin Kalbi filmi nerede? Meydan, 23
Ankara Kara Kalpaklı Kent / Ankara City of the Black Calpak 1923-1938, (2009). İstanbul: İstanbul Araştırma Enstitüsü.
Başbakanlık Cumhuriyet Arşivleri (BCA) 30.10/146.43.19 BCA 30.10/146.43.20 BCA 490.01/1165.89.1 BCA 490.01/1212.24.1 BCA 490.01/1213.29.1
Batuman, B. (2008). City, Image, Nation: Ankara: the heart of Turkey and the making of national subjects. dans, J. Halam, R. Koeck, R. Kronenburg et L. Roberts (Ed). Cities in Film: Architecture, Urban Space and the Moving Image. (7-15). Liverpool: University of Liverpool and Arts & Humanities Research Council.
Bérard, E. (1993). Pourquoi les bolcheviks ont-ils quitté Petrograd ?, Cahiers du Monde russe et soviétique, 34(4), 507-527.
Cantek, F. Ş. (2011). ‘Yaban’lar ve Yerliler. Başkent Olma Sürecinde Ankara. İstanbul: İletişim.
Caymaz, B. (2007). Cumhuriyetin Onuncu Yıl Kutlamaları: 29 Ekim 1933. Bilgi ve Bellek, 4(7), 115-138.
C.H.P. Halkevleri ve Halkodaları’nın 1940 Çalışmaları. (1941). Ankara.
Clark, K. (2000). Pétersbourg et Moscou dans la Russie des années 1930”. E. Bérard, (ed), Saint-Pétersbourg: une fenêtre sur la Russie 1900-1935, dans (71-85), Paris: Editions de la Maison des sciences de l’homme.
Cumhuriyet. (5 septembre 1933). 3.
Cumhuriyet. (30 mars 1934). 2.
Cumhuriyet. (30 mai 1935). 11.
Cumhuriyet. (16 février et 12 mars 1937)
Cumhuriyet. (12 novembre 1970). 7.
Cumhuriyet. (31 octobre 2009). 19.
Cumhuriyet. (17 décembre 2012). 17.
Copeaux, E. (1997). Espaces et temps de la nation turque. Analyse d’une historiographie nationaliste 1931-1993. Paris: CNRS Éditions.
Çeliktemel-Thomen, Ö. (2015). Halkevlerinde Eğitici Sinema Repertuarı: Erken Cumhuriyet Türkiye’sinde Sinema, Eğitim, Propaganda (1923-1945). Sinecine. Sinema Araştırmaları Dergisi, 6(2), 51-75.
Ersanlı, B. (1992). İktidar ve Tarih. Türkiye’de ‘Resmi Tarih’ Tezinin Oluşumu (1929-1937). İstanbul: Afa yayınları.
Fitzpatrick, S. (2000). Everyday Stalinism. Ordinary Life in Extraordinary Times: Soviet Russia in the 1930s, New York: Oxford University Press.
Furet, F. (1999). L’idée française de la révolution. dans F. Furet, La Révolution en débat, Paris : Gallimard, Coll. Folio.
Güven, A. M. (31 août 2008). ‘Türkiye’nin Kalbi Ankara’ faciasına son noktayı koyan Cumhurbaşkanıma gönülden teşekkürler. Yeni Şafak.
Kaya, Ş. (1938). Dahiliye Vekili ve CHP Genel Sekreteri Şükrü Kaya’nın Halkevlerinin 6ıncı yıl dönümü olan 20 Şubat 1938de Ankara Halkevinde verdiği Nutuk. Ankara.
Koçak, C. (2007). Türkiye’de Milli Şef Dönemi (1938-1945), deux tomes, İstanbul: İletişim.
Koloğlu, S. (14 novembre 1994). Haberimiz olmayan belgesel. Milliyet (supplément Ekran).
Lüleci, Y. (2014). Erken Cumhuriyet Döneminde Türkiye Cumhuriyeti ile Sovyetler Birliği Arasındaki Sanatsal İlişkiler: ‘Ankara: Türkiye'nin Kalbi’ Belgeseli Örneği. İnsan ve İnsan, 2, 40-61.
Milliyet. (14 - 15 novembre et 10 décembre 1969).
Milliyet. (7 mars 1989). 12.
Muammer, C. (9 mai 1934). Sovyet Rusya sinemacılığı bütün dünyada bir alaka uyandırmağa başladı. Holivut, (20), 3 et 12
Öngören, M. T. (1985). Arşiv mi? Alev mi? dans M. T. Öngören, Sinema Diye Diye, Ankara: Kalem.
Özön, N. (1995). Karagözden Sinemaya. Ankara: Kitle.
Özön, N. (2010). Türk Sineması Tarihi 1896-1960. İstanbul: Doruk.
Öztürk, S. (2005). Türkiye ile SSCB Arasında Propaganda Olmayan Filmlerin Değişimi Anlaşması (1926). dans S. Öztürk, Erken Cumhuriyet Döneminde Sinema, Seyir, Siyaset, Ankara: Elips, 35-46.
Pérouse, J.-F. (1994). D'Angora à Ankara (1919-1950) : la naissance d'une capitale, thèse de doctorat non publiée, l'Université de Reims-Champagne-Ardenne.
Rollberg, P. (2009). Historical Dictionary of Russian and Soviet Cinema, Maryland: The Scarecrow Press, Inc.
Sargın, G. A. (2005). Ötekinin Gözüyle Ankara’yı Kurmak: Sovyet Propaganda Filmlerinde Devrimci Bellek Kaybı ve Anımsama. dans T. Şenyapılı (Ed.), Cumhuriyet’in Ankara’sı, (367-401). Ankara: ODTÜ yayıncılık.
Sargın, G. A. (2013). Constructed Revolutions: Cinematic Representation of the Spaces of Politics. Ankara : Serdce Tureckii. Antipode, 45(1), 140-160.
Şimşir, B. N. (2006). Ankara… Ankara… Bir Başkentin Doğuşu, Ankara: Bilgi.
Tacibayev, R. (2004). Kızıl Meydan’dan Taksim’e. Siyasette, Kültürde ve Sanatta Türk-Sovyet İlişkileri, İstanbul: Truva.
T.C. Resmi Gazete [Journal officiel]. (19 juillet 1932). le décret n°. 12979.
T.C. Resmi Gazete. (31 juillet 1939). le décret n°. 2/11551.
Vezyroglou, D. (2012). Le Parti communiste et le cinéma. Nouveaux éléments sur l'affaire Spartacus (1928). Vingtième Siècle. Revue d'histoire, (115), p.63-74.
Youtkevitch, S. (1934a). Türkiye’nin Kalbi Ankara. [Film]. https://www.tccb.gov.tr/ata_ozel/video/ Date de dernier accès: novembre 2016.
Youtkevitch, S. (1934b). Türkiye’nin Kalbi Ankara. [Film]. https://www.youtube.com/watch?v=oRs9UGzISrA Date de dernier accès: novembre 2016.
Youtkevitch, S. (2008). Türkiye’nin Kalbi Ankara. [Film]. Digital Kültür.
Youtkevitch, S. (août 2010). Türkiye’nin Kalbi Ankara. [Film]. annexe du NtvTarih (19).

Ayrıntılar

Birincil Dil

Fransızca

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Özgür Adadağ

Yayımlanma Tarihi

30 Haziran 2017

Gönderilme Tarihi

26 Ocak 2017

Kabul Tarihi

-

Yayımlandığı Sayı

Yıl 1970 Sayı: 26

DOI

https://doi.org/10.16878/gsuilet.324246

IZ

https://izlik.org/JA43XX72SS

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Adadağ, Ö. (2017). Un film, une capitale comme vitrine de la République : Ankara, le cœur de la Turquie. Galatasaray Üniversitesi İletişim Dergisi, 26, 157-177. https://doi.org/10.16878/gsuilet.324246

Cited By

Erken Cumhuriyet Döneminde Atatürk ve CHP’nin Sinema Politikası

Türkiye İletişim Araştırmaları Dergisi

https://doi.org/10.17829/turcom.499673