Platform Kapitalizmi ve Kamusallığın Dijital Krizi: Hız Rejimi Ekseninde Müzakerenin Tasfiyesi

Berkay Yıldırım

doi:10.16878/gsuilet.1909268

TR EN FR

Platform Kapitalizmi ve Kamusallığın Dijital Krizi: Hız Rejimi Ekseninde Müzakerenin Tasfiyesi

Öz

Bu kuramsal çalışma, dijital ağların kamusal alanda yarattığı yapısal dönüşümü platform kapitalizminin ekonomi-politiği bağlamında incelemektedir. Çalışmanın amacı, kamusallığın dijital krizini salt teknolojik determinizm ve “yankı odası” miti üzerinden okuyan indirgemeci yaklaşımları aşarak; meseleyi hız rejimi, duygulanım ekonomisi ve siyasal dolaysızlık kavramları ekseninde yeniden tartışmaya açmaktır. Tarihsel materyalist bir kavrayış ve kavramsal analiz yönteminin benimsendiği makalede, müzakerenin maddi koşullarındaki tahribat irdelenmektedir. Ulaşılan sonuçlara göre; demokratik müzakerenin çöküşü, bireylerin yalıtık fanuslara hapsolmasından ziyade, rasyonel gerekçelendirme emeğini yok eden kâr odaklı algoritmik “hız” mimarisinin doğrudan bir sonucudur. Bu krizi aşmak için içerik sansürü yerine; zehirli duygulanımları frenleyerek rasyonel karşılaşmalara zaman tanıyan normatif bir “tasarımsal sürtünme” (design friction) ve demokratik yavaşlama mimarisinin inşa edilmesi gerektiği savunulmakta; bu inşanın salt mimari bir beklenti değil, kâr odaklı teknoloji tekellerine karşı doğrudan politik bir mücadele, bir praksis gerektirdiği vurgulanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Yazar, bu çalışmanın hiçbir finansal destek almadığını beyan etmiştir.

Etik Beyan

Etik kurul iznine gerek yoktur.

Platform Capitalism and the Digital Crisis of the Public Sphere: The Liquidation of Deliberation under the Regime of Speed

Öz

This theoretical study examines the structural transformation of the digital public sphere within the political economy of platform capitalism. It moves beyond reductionist accounts that explain the digital crisis of the public sphere solely through technological determinism or the “echo chamber” myth, and reconsiders the problem through regimes of speed, affective economies, and political immediacy. Adopting a historical-materialist approach and conceptual analysis, the article investigates the destruction of deliberation’s material conditions. It argues that the crisis of democratic deliberation stems not simply from isolated bubbles, but from a profit-driven algorithmic speed architecture that erodes rational justification. Against content censorship, the study advocates design friction and democratic deceleration as normative architectures that restrain toxic immediacy, create time for rational encounters, and require a political praxis against profit-driven technology monopolies.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

The author declared that this study has received no financial support.

Etik Beyan

Ethics committee approval was not required for this study.

Capitalisme de Plateforme et Crise Numérique de la Sphère Publique: La Liquidation de la Délibération sous le Régime de Vitesse

Öz

Cette étude théorique examine la transformation structurelle de la sphère publique numérique dans l’économie politique du capitalisme de plateforme. Elle dépasse les lectures réductionnistes qui expliquent la crise numérique de la sphère publique par le seul déterminisme technologique ou par le mythe de la « chambre d’écho », et la réévalue à travers les notions de régime de vitesse, d’économie affective et d’immédiateté politique. À partir d’une approche matérialiste historique et d’une analyse conceptuelle, l’article étudie la destruction des conditions matérielles de la délibération. Il soutient que la crise de la délibération démocratique résulte moins de bulles isolées que d’une architecture algorithmique de vitesse orientée vers le profit. Contre la censure des contenus, l’étude défend la friction de conception et la décélération démocratique, qui freinent l’immédiateté toxique, redonnent du temps aux rencontres rationnelles et exigent une praxis politique contre les monopoles technologiques orientés vers le profit.

Kaynakça

Allcott, H. ve Gentzkow, M. (2017). Social media and fake news in the 2016 election. Journal of Economic Perspectives, 31(2), 211–236. https://doi.org/10.1257/jep.31.2.211
Benkler, Y. (2006). The wealth of networks: How social production transforms markets and freedom. Yale University Press.
Blex, C. ve Yasseri, T. (2022). Positive algorithmic bias cannot stop fragmentation in homophilic networks. The Journal of Mathematical Sociology, 46(1), 80–97. https://doi.org/10.1080/0022250X.2020.1818078
Castells, M. (2008). The new public sphere: Global civil society, communication networks, and global governance. The Annals of the American Academy of Political and Social Science, 616(1), 78-93. https://doi.org/10.1177/0002716207311877
Dahlgren, P. (2001). The public sphere and the net: Structure, space, and communication. W. L. Bennett ve R. M. Entman (Ed.), Mediated politics: Communication in the future of democracy içinde (ss. 33-55). New York: Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511613852.003
Fraser, N. (2015). Kamusal alanı yeniden düşünmek: Gerçekte varolan demokrasinin eleştirisine bir katkı (M. Özbek ve C. Balcı, Çev.). M. Özbek (Ed.), Kamusal alan içinde (3. Baskı, ss. 103-132). İstanbul: Hil Yayınları.
Friedland, L. A., Hove, T. ve Rojas, H. (2006). The networked public sphere. Javnost-The Public, 13(4), 5-26. https://doi.org/10.1080/13183222.2006.11008922
Habermas, J. (2004). Kamusal alan. M. Özbek (Ed.), Kamusal alan içinde (ss. 95-102). İstanbul: Hil Yayınları.

Habermas, J. (2021). Kamusallığın yapısal dönüşümü (T. Bora ve M. Sancar, Çev.) (16. Baskı). İstanbul: İletişim Yayınları.
Habermas, J. (2023). Kamusallığın yeni bir yapısal dönüşümü ve müzakereci demokrasi (T. Bora, Çev.) (1. Baskı). İstanbul: İletişim Yayınları.
Han, B.-C. (2016). Şiddetin topolojisi (D. Zaptçıoğlu, Çev.). İstanbul: Metis Yayınları.
Han, B.-C. (2023). Ötekini kovmak: Günümüzde toplum, algı ve iletişim (M. Özdemir, Çev.). İstanbul: Ketebe Yayınları.
Hansen, M. (2015). Yirmi yılın ardından Negt ve Kluge’nin ‘kamusal alan ve tecrübe’si: Değişken karışımlar ve genişlemiş alanlar. M. Özbek (Ed.), Kamusal alan içinde (3. Baskı, ss. 141-176). İstanbul: Hil Yayınları.
Hansl, M. (2017). Lüge, bluff & co: Über das ende tugenddemokratischer selbstbeherrschung. Kursbuch, 189, 9-25.
Hedayatifar, L., Morales, A. J. ve Bar-Yam, Y. (2020). Geographical fragmentation of the global network of Twitter communications. Chaos, 30(7), 073133. https://doi.org/10.1063/1.5143256
Keane, J. (2014). Kamusal alanın yapısal dönüşümleri. S. İrvan (Ed.), Medya kültür siyaset içinde. Ankara: Pharmakon Yayınevi.
Kluge, A. ve Negt, O. (2018). Kamusallık ve tecrübe: Burjuva ve proleter kamusallığın analizine doğru (M. Atala, Çev.). İstanbul: NotaBene Yayınları.
Liebman, S. (2015). Alexander Kluge ile söyleşi: Yeni Alman sineması, sanat, aydınlanma ve kamusal alan. M. Özbek (Ed.), Kamusal alan içinde (3. Baskı, ss. 763-801). İstanbul: Hil Yayınları.
Martin, J. D., Hassan, F., Anghelcev, G., Abunabaa, N. ve Shaath, S. (2022). From echo chambers to ‘idea chambers’: Concurrent online interactions with similar and dissimilar others. International Communication Gazette, 84(3), 252-275. https://doi.org/10.1177/1748048521992486
Marx, K. (2013). Feuerbach üzerine tezler. (T. Ok ve O. Geridönmez, Çev.). K. Marx ve F. Engels, Alman ideolojisi içinde (ss. 15–17). İstanbul: Evrensel Basım Yayın.
Narin, B. (2018). Kişiselleştirilmiş çevrimiçi haber akışının yankı odası etkisi, filtre balonu ve siberbalkanizasyon kavramları çerçevesinde incelenmesi. Selçuk İletişim, 11(2), 232-251. https://doi.org/10.18094/josc.340471
Negt, O. ve Kluge, A. (2015). 'Kamusal alan ve tecrübe'ye giriş (M. Özbek, Çev.). M. Özbek (Ed.), Kamusal alan içinde (3. Baskı, ss. 133-139). İstanbul: Hil Yayınları.
Papacharissi, Z. (2002). The virtual sphere: The internet as a public sphere. New Media & Society, 4(1), 9-27. https://doi.org/10.1177/14614440222226244
Papacharissi, Z. (2008). The virtual sphere 2.0: The internet, the public sphere, and beyond. A. Chadwick ve P. N. Howard (Ed.), Routledge handbook of internet politics içinde (ss. 230-245). Londra: Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203962541-20
Pettegree, A. (2014). The invention of news. Yale University Press.
Rancière, J. (2021, 10 Ağustos). The issue is to manage to maintain dissensus (M. Dejean ve J.-M. Lalanne, Röp.). Verso. Erişim tarihi: 5 Şubat 2026, https://www.versobooks.com/en-gb/blogs/news/5132-jacques-ranciere-the-issue-is-to-manage-to-maintain-dissensus
Robins, K. ve Webster, F. (2006). From public sphere to cyberstate. R. Hassan ve J. Thomas (Ed.), The new media theory reader içinde (ss. 92-100). Berkshire: Open University Press.
Rosa, H. (2022). Social media filters and resonances: Democracy and the contemporary public sphere. Theory, Culture & Society, 39(4), 17-36. https://doi.org/10.1177/02632764221103520
Seeliger, M. ve Sevignani, S. (2022). A new structural transformation of the public sphere? An introduction. Theory, Culture & Society, 39(4), 3-16. https://doi.org/10.1177/02632764221109439
Seeliger, M. ve Villa-Braslavsky, P.-I. (2022). Reflections on the contemporary public sphere: An interview with Judith Butler. Theory, Culture & Society, 39(4), 67-74. https://doi.org/10.1177/02632764211066260
Sennett, R. (2016). Kamusal insanın çöküşü (S. Dural ve A. Yılmaz, Çev.) (5. Basım). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
Sevignani, S. (2022). Digital transformations and the ideological formation of the public sphere: Hegemonic, populist, or popular communication? Theory, Culture & Society, 39(4), 91-109. https://doi.org/10.1177/02632764221103516
Sevignani, S. (2024). Communicative activity: Social-theoretical foundations for critical-materialist media and communication research. (Yayımlanmamış kitap taslağı).
Sparks, C. (2001). The internet and the global public sphere. W. L. Bennett ve R. M. Entman (Ed.), Mediated politics: Communication in the future of democracy içinde (ss. 75-95). New York: Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511613852.005
Sparks, C. (2004). Satellite, the internet and the global public sphere. International Communication Association Conference. 27 Mayıs, New Orleans, ABD.
Staab, P. ve Thiel, T. (2022). Social media and the digital structural transformation of the public sphere. Theory, Culture & Society, 39(4), 129-143. https://doi.org/10.1177/02632764221103527
Thompson, J. B. (2008). Medya ve modernite (S. Öztürk, Çev.). İstanbul: Kırmızı Yayınları.
Thompson, J. B. (2020). İdeoloji ve modern kültür: Kitle iletişimi çağında eleştirel toplum kuramı (İ. Çetin, Çev.) (2. Baskı). Ankara: Dipnot Yayınları.
Trenz, H.-J. (2009). Digital media and the return of the representative public sphere. Javnost - The Public, 16(1), 33–46. https://doi.org/10.1080/13183222.2009.11008996
van Dyk, S. (2022). Post-truth, the future of democracy and the public sphere. Theory, Culture & Society, 39(4), 37-50. https://doi.org/10.1177/02632764221103514
Volkmer, I. (2003). The global network society and the global public sphere. Development, 46(1), 9-16. https://doi.org/10.1177/1011637003046001566
Yıldırım, B. (2025a). İzmir grevinin kolektif tecrübe ufku: Çevrimiçi haber metinlerinin eleştirel söylem çözümlemesi üzerinden karşılaştırmalı bir proleter/karşı-kamusal alan okuması. Sosyoloji Araştırmaları Dergisi, 28(2), 188-219. https://doi.org/10.18490/sosars.1813101
Yıldırım, B. (2025b). Public Sphere and Experience: Online Ethnographical Analysis of the Fikir Sahası YouTube Programme as An Example of Proletarian/Counterpublic Sphere. Eurasian Journal of Media Communication and Culture Studies, 3(2), 1-19. https://doi.org/10.69999/emedia.1630583

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

İletişim Çalışmaları, Sosyal Medya Çalışmaları

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Berkay Yıldırım ^*
0000-0001-5927-0548
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

29 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

13 Mart 2026

Kabul Tarihi

17 Nisan 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Sayı: 44

DOI

https://doi.org/10.16878/gsuilet.1909268

IZ

https://izlik.org/JA27LM46BE

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Yıldırım, B. (2026). Platform Kapitalizmi ve Kamusallığın Dijital Krizi: Hız Rejimi Ekseninde Müzakerenin Tasfiyesi. Galatasaray Üniversitesi İletişim Dergisi, 44, 7-31. https://doi.org/10.16878/gsuilet.1909268

AMA

1.Yıldırım B. Platform Kapitalizmi ve Kamusallığın Dijital Krizi: Hız Rejimi Ekseninde Müzakerenin Tasfiyesi. Galatasaray Üniversitesi İletişim Dergisi. 2026;(44):7-31. doi:10.16878/gsuilet.1909268

Chicago

Yıldırım, Berkay. 2026. “Platform Kapitalizmi ve Kamusallığın Dijital Krizi: Hız Rejimi Ekseninde Müzakerenin Tasfiyesi”. Galatasaray Üniversitesi İletişim Dergisi, sy 44: 7-31. https://doi.org/10.16878/gsuilet.1909268.

EndNote

Yıldırım B (01 Haziran 2026) Platform Kapitalizmi ve Kamusallığın Dijital Krizi: Hız Rejimi Ekseninde Müzakerenin Tasfiyesi. Galatasaray Üniversitesi İletişim Dergisi 44 7–31.

IEEE

[1]B. Yıldırım, “Platform Kapitalizmi ve Kamusallığın Dijital Krizi: Hız Rejimi Ekseninde Müzakerenin Tasfiyesi”, Galatasaray Üniversitesi İletişim Dergisi, sy 44, ss. 7–31, Haz. 2026, doi: 10.16878/gsuilet.1909268.

ISNAD

Yıldırım, Berkay. “Platform Kapitalizmi ve Kamusallığın Dijital Krizi: Hız Rejimi Ekseninde Müzakerenin Tasfiyesi”. Galatasaray Üniversitesi İletişim Dergisi. 44 (01 Haziran 2026): 7-31. https://doi.org/10.16878/gsuilet.1909268.

JAMA

1.Yıldırım B. Platform Kapitalizmi ve Kamusallığın Dijital Krizi: Hız Rejimi Ekseninde Müzakerenin Tasfiyesi. Galatasaray Üniversitesi İletişim Dergisi. 2026;:7–31.

MLA

Yıldırım, Berkay. “Platform Kapitalizmi ve Kamusallığın Dijital Krizi: Hız Rejimi Ekseninde Müzakerenin Tasfiyesi”. Galatasaray Üniversitesi İletişim Dergisi, sy 44, Haziran 2026, ss. 7-31, doi:10.16878/gsuilet.1909268.

Vancouver

1.Berkay Yıldırım. Platform Kapitalizmi ve Kamusallığın Dijital Krizi: Hız Rejimi Ekseninde Müzakerenin Tasfiyesi. Galatasaray Üniversitesi İletişim Dergisi. 01 Haziran 2026;(44):7-31. doi:10.16878/gsuilet.1909268