“Ce film nous a fait du bien” Une étude de cas sur la réception filmique

Dans le champ des études cinématographiques, tout comme dans celui, plus large, des études en communication, ce sont surtout les recherches centrées sur les réalisateurs et les textes (les films) qui ont longtemps dominé. Ce n'est que vers les années 70 que la réception des textes / oeuvres cinématographiques commence à intéresser les chercheurs qui découvrent l'importance de l'interdisciplinarité dans l'analyse de films, empruntant ainsi des outils théoriques et méthodologiques, à la sociologie, à l'ethnographie, ou encore aux nouvelles disciplines comme les cultural et gender studies. Dans cet article traitant des résultats d'un premier travail sur le terrain réalisé à Istanbul, en 2004, à partir d'une double problématique (réception / lecture de films, et études de genre), nous essayons de discuter aussi bien les approches théoriques et méthodologiques de ce type de recherches que les concepts de lectures référentielle et critique, de contexte de réception ou encore de discours et mémoire cinématographiques qui ressortissant à cette étude de cas.

Genel olarak iletişim çalışmaları alanında olduğu gibi, sinema araştırmaları konusunda da, uzun süre, yönetmen ve metin (film) odaklı çalışmalar egemen olmuştur. Ancak70'li yıllarda, film analizlerinde disiplinlerarasılığın önemini keşfederek, sosyoloji, etnografi, ya da cultural ve gender studies gibi yeni disiplinlerin kuramsal ve yöntemsel araçlarını kullanmaya başlayan araştırmacılar sinematografik metinlerin / yapıtların alımlanmasıyla ilgilenmeye başlamışlardır. İstanbul'da, 2004 yılında gerçekleştirdiğimiz bir ilk saha çalışmasının sonuçlarını ele alan bu makalede, ikili bir sorunsaldan (film alımlama/okuma ve toplumsal cinsiyet araştırmaları) hareketle, hem bu tür araştırmalarda kullanılan kuramsal ve yöntemsel yaklaşımları, hem de bu örnek olaydan çıkarsadığımız, göndermesel ve eleştirel okuma, alımlama bağlamı ya da sinemasal söylem ve bellek gibi kavramları tartışmaya çalışıyoruz.